Уоттаах сэрии биллибэт  дуораана

Олоххо киһи күүппэтэх өттүттэн араас түбэлтэ буолан ааһар. Үксүгэр соһуччу. Холобура, бу олорор полковник сололоох, хас да бойобуой уордьаннаах, мэтээллээх адьас күөгэйэр күнүгэр сылдьар нуучча киһитэ Саха сиригэр туох сыһыаннааҕый?

Кини, быһа-бааччы этэбин, биһиги уолбут Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Федор Кузьмич Попову кытта уодаһыннаах Аҕа дойду сэриитигэр 61-c Аармыйа, 467-c стрелковай полкатыгар  Белоруссияҕа бииргэ сулууспалаабыт киһитэ  (оччотооҕуга туох сололооҕун этэр кыах суох).

Саха ньургун уола Федор Попов 1943 сыллаахха алтынньы 1 күнүгэр киһи-сүөһү хааныттан дьэс өҥнөммүт Днепр өрүһү Глушец дэриэбинэ туһаайыытынан биир бастакынан туораан номоххо киирбит хорсун хардыыны оҥорбута.  Сүөдэр өстөөх окуопатыгар ойон киирэн тутуһан туран ытыалаһыыга уонна ыстыыгынан үөлсүүһүгэ биэс уонча кыыллыйбыт ньиэмэс саллаатын, эпписсиэрин кыдыйбыта. Ылбыт кирбиитин биэрбэккэ соҕотоҕун биһиги сэриилэрбит туоруохтарыгар диэри көмүскүү сыппыта.

Ити тэҥэ суох хапсыһыыны илэ хараҕынан көрбүт, арыый хойутаан туораабыт киһи, соһуйумаҥ дуу, тус бэйэтинэн дьэ бу олорор. Баҕар, миигин итэҕэйиэххит суоҕа. Онон туоһу быһыытынан хаартыска кэннигэр ып-ыраас буочарынан эт илиитинэн суруйбутун  киллэрэбин. Ол маннык “Коллективу худож. самодеятельности г. Якутска “Сарыал”  от однополчанина Якутского Героя Советского Союза  т. Ф.К. Попова.

Полковника в отставке Мухаева В.Д. 17.V. 1980 г.  г. Минск”.

Көрөргүт курдук Мухаев аатын, аҕатын аатын толору  бэлиэтээбэтэҕэ моһуоктаата, салгыы көрдүүргэ туора түстэ. Сэрэйэн суруйар туһата суох. Онон тохтуубут.

Дьиҥинэн ыллахха, түөрт уон сыллааҕыта (1980 c.) Минскэй куоракка бу күлүк дьоруойун көрсүбүт киһинэн Николай Николаевич Дьячковскай буолар. Таарыччы билиһиннэрдэххэ, кини Чурапчы Кытаанаҕыттан  төрүттээх, Таатта Уолбатыттан сыдьааннаах, этэргэ дылы, икки киин оройуон чочуйбут ыччата. Арааһа ол өбүгэлэрин үтүө хаана тардан буолуо, урут төрүт биллибэт сэдэх докумуоннары уура сылдьара сөхтөрдө.  Аймаҕым барахсан көрдөһүүбүн быһа гыммакка дьиэбэр кэлэ сырытта. Үүт-үкчү мин аҕам курдук аҕыйах оруннаах саҥалаах, уу-хаар тыла суох киһи. Дьэ буолар да эбит. Мантан аллараа Н.Н. Дьячковскай кэпсээнин тиһэбин.

  • Дьэ, Уйбаан, билиҥҥи буолбатах, оччотооҕуга эдэр СГУ медицинскэй факультетын бүтэһик куурсугар үөрэнэ сылдьар бэдикпин. Республикаҕа үйэ аҥаара аатырбыт “Сарыал” ансаамбыл  арахсыбат үҥкүүһүтэбин. Сүрдээх көхтөөх, эйэлээх, түмсүүлээх  кэллэктиип  этэ.  Ансаамбыл сабыдыалынан, кырдьыгын эттэххэ, тыа уола араас сирдэргэ сырыттым, көрдүм, сайынным.  Өссө онноҕор үҥкүүлүү тэйэ сылдьан олоҕум аргыһын Лугинова (кыыс эрдэҕинээҕи) Лариса Афанасьевнаны булан ылбытым – киһим күлэн мүчүк гынар. Дьэ, аны эн ыйыталаһар хаартыскабытыгар киириэххэ. Ол маннык.

1980  сыллаахха ыам ыйыгар оччолорого модун Сэбиэскэй Сойуустан Германияҕа (ГДР)  “Эдэр саас доҕордоһуута”  диэн фестивальга кытта Саха сириттэн 30-ча буолан айаҥҥа туруннубут. “Сарыал” ансаамбыл эмиэ ыҥырыллыбыта. Сир-сир аайыттан Минскэй куоракка 1500 эдэр ыччат түмүстүбүт. Күн аайы бэлэмнэнии кытаанаҕа. Арай биирдэ култуура дыбарыаһын киэҥ уораҕайыгар дьарыктана сырыттахпына биир үскэл көрүҥнээх нуучча киһитэ кэлэн миигин тарбаҕынан ыҥыран ылла уонна ыйытта:

  • Эһиги бу Саха сириттэн сылдьаҕыт дуо?

Мин туран:

  • Даа, Саха сириттэн, — диэтим.

“Көр биирдэ сахалары көрсөр дьоллоох эбиппин”, – үөһэ тыынна уонна байыаннайдыы:

  • Уолчаан, мин эһиги дьоруойгут Ф.К. Попову кытта бииргэ сэриилэспитим. Днепр өрүһү туоруурбутугар эһиги уолгут олус хорсун быһыыны көрдөрбүтэ.

Син ону-маны ыйыталаста. Онтон сиэбиттэн бу хаартысканы ороон таһааран түннүк холуодатыгар ууран суруйаат миэхэ уунна.

  • Эдэр киһи, сүтэримэ. Ама да ааспытын иһин, оо, алдьархайдаах кэм этэ. Федотунан сибээстээн миэхэ сахалар тустарынан наһаа үчүгэй өйдөбүл хаалбыт. Барахсаны… – өссө төгүл үөһэ тыынна, чаһыытын көрдө. – Бириэмэ ыгым, чэ, уолчаан, баҕар, бу хаартысканы музейга биэрээр, хайа табылларынан. Илии тутуһаат тахсан барда.
  • Ити соһуччу көрсүһүү 1980 сыллаахха ыам ыйын 17 күнүгэр Минскэйгэ буолбута. Хомойуох иһин, Уйбаан, аатын, аҕатын аатын эппитэ өйбөр хатамматах. Саатар аадырыһын ылан хаалбатахпын. Сор киһитэбин. Арба да кэлээт үөрэммит оскуолатыгар түлүпүөннүү сылдьыбытым да, оччотооҕуга сайын  уоппускаҕа  барбыт буолан,   аахайыллыбатаҕа, устунан умнуллан уостан хаалбыта.

Кэпсээн бүтүүтэ хобдох да соҕус буоллар, 40 сыл ааспытын кэннэ манна кими даҕаны сэмэлиир наадата суох. Хата бу уһун кэм тухары Николай сүтэрбэккэ уура сылдьыбыта махталлаах. Өссө киһи сөҕөрө, бу нуучча модуна, сэрэйдэххэ эрдэ истибит буолуо, анаан-минээн кэлэн саханы көрсүбүтэ, хаартыскатын бэлэхтээбитэ мэнээк буолбатах, элбэҕи этэр…

Онон 1943 сыллаахха алтынньыга будулҕаннаах Днепр өрүһү биһиги дьоруойбутун кытта араа-бараа туораспыт Мухаевы 40 сыллааҕыта сирэй көрсүбүт, сэһэргэспит киһинэн Н.Н. Дьячковскай буолар.

Иван Нелунов,

П.А. Ойуунускай аатынан Литература түмэлин бэтэрээнэ

 

Хаартыскаҕа:

  1. Иван Гаврильевич Нелунов
  2. Сэбиэскэй Союз Геройа Федор Кузьмич Попов

3. Федор Попов однополчанина, полковник  В.Д.  Мухаев Минск, 1980 с. ыам ыйын 17 күнэ

  1. Иван Гаврильевич Нелунов

  1. Сэбиэскэй Союз Геройа Федор Кузьмич Попов

3. Федор Попов однополчанина, полковник  В.Д.  Мухаев Минск, 1980 с. ыам ыйын 17 күнэ

3. Федор Попов однополчанина, полковник  В.Д.  Мухаев Минск, 1980 с. ыам ыйын 17 күнэ