«Чолбон» уус-уран сурунаал бэһис анал нүөмэрэ Улуу Кыйаыы 75 сыллаах өрөгейдеех үбүлүөйүгэр ананан, кыргыһыы толоонугар саа-саадах тутан, Ийэ дойду көҥүлүн турууласпыт  буойун-суруйааччылар айымньылара  тиһиллэн бэчээттэннэ. Холбоон сэриини курдат аһарбыт  20 хомоҕой тыллаах  айар үлэһит окуопаҕа сытан, кыргыһыыга киирэри сылдьан үрүҥ лиискэ түһэрбит хоһоонноро,  кэпсэннэрэ, сэһэннэрэ бааллар. Ону сэргэ фроҥҥа командировкаҕа сылдьыбыт С. Васильев- Борогонскай, Суорун Омоллоон итиэннэ Күннүк Уурастыырап айымньылара таҕыстылар. Буойун-суруйааччылар  сэрии алдьархайын , дойду Көҥүлүн туруулаһыы , өстөөҕү самнарыы хайдахтаах курдук ыараханнык ситиһиллибитин уран тылынан хоһуйбуттарын киһи долгуйа ааҕар. Биир оннук айымньынан Болот Боотур урут ханна да тахса илик поэмата буолар. Бу дириҥ суолталаах суруйуу “ Чолбоҥҥо” аан бастакытын та5ыста. Биир киһини тардар  айымньынан Горнайтан төрүттээх, офицер званиелаах, уоттаах сэриигэ харса-хабыра суох  сэриилэспитин иһин Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыт Иннокентий Николаев “Уһаарыллыы” сэһэнэ буолар. Сурунаалга ону таһынан Дьокуускайтан Панкратий Петров  биир дойдулаах аҕа көлүөнэбит  дойду тэбэр сүрэ5ин Москваны хорсуннук  көмүскэспиттэрин туһунан ыстатыйата суруллан, генерал Белов кавалериятыгар саха ньургун уолаттара кыттыыларын туһунан дьиҥ-чахчы түбэлтэлэр ойууланан киирдэ.   Оттон история наукатын кандидата Владимир Пестерев  ыстатыйатыгар кыраҕы харахтаах бэргэн ытааччылар туһунан   суруйда. Бүгүҥҥү дьоллоох олоҕу түстэспит, сэрии уот будулҕатын ортотунан ааспыт  уран тыллаах суруйааччылары үйэтитэр  « Чолбон» уус  -уран сурунаал анал таһаарыыта бу күннэргэ ааҕааччыларга тарҕаныаҕа.