Ефремов Иван Петрович

(1923-2007 сс.)

Мин, Ефремов Иван Петрович,1923 с. муус устар 28 күнүгэр Арҕаа Хаҥалас оройуонун IV Малдьаҕар, билиҥҥитэ Хаҥалас улууһун Тиит-Арыы сэлиэньэтигэр, төрөөбүтүм. 1931 — 1940 сс. 7 кылааһы бүтэрбитим. 1941 — 1942 сс. III Малдьаҕардааҕы агитпуҥҥа начальнигынан, 1942 — 1943 сс. бэс ыйын 8 күнүгэр диэри Орждоникидзевскай оройуон учаастактааҕы Наруодунай суутугар секретарынан, кэлин суут исполнителинэн үлэлии сылдьан, 1943 сыл бэс ыйын 8 күнүгэр сэриигэ барбытым.

Чита куоракка 135-с запасной стрелковай полкаҕа, онтон 293-с Кыһыл Знамя орденнаах стрелковай дивизия 1034 стрелковай полкатыгар 1945 сыл атырдьах ыйын 9 күнүгэр диэри рядовойунан, кэлин младшай сержанынан сулууспалыы сылдьан, Японияны утары сэриигэ кыттыбытым.  1945 с. от ыйын 1 күнүттэн атырдьах ыйын 9 күнүгэр диэри Чита куораттан Манчьжурияҕа диэри ыйтан ордук кэмҥэ сатыы айаннаан, буһан-хатан илин границаҕа тиийбиппит. 9/VIII сарсыарда границаны туораан, Хайлар куоракка диэри сэриилэһэн, куорат тас өттүгэр баар аатырбыт Квантунскай армия бөҕөргөтүүлээх оройуонун, 2 күн сэриилэһэн, үс тыһыынчаттан тахса сэрииһиттээх Намуро диэн генераллаах армияны билиэн ылбыппыт.

Онтон салгыы балаҕан ыйын 2 күнүгэр диэри Маньчжурия уута суох истиэптэринэн аатырбыт Улахан Хинганы туораан, Цицикар куоракка тиийэн сэриини түмүктээбиппит. 1943 с. сэтинньи ыйга диэри Бухэду куоракка 11000 тахса военнай билиэннэйдэри харабыллаабыппыт, кинилэри Союзка таһаарбыппыт. Военнай үөрэххэ, сэриигэ хорсуннук кыттыым, командование сорудахтарын чиэстээхтик толоруум иһин Верховнай главнокомандующай И.В. Сталинтан махтал суруктаах, “Бойобуой үтүөлэрин иһин”, “Германияны уонна Японияны кыайыы иһин» мэтээллэрдээх кэлбитим. 1946 сылга биһиги Кыһыл Знамялаах дивизиябытын тарҕатар туһунан Забайкальскай фронт командующайа маршал Малиновскай кэлэн штабка сылдьыбытын көрбүтүм. Ол кэннитэн Ленин уордьаннаах Хинганскай дивизия үс төгүл Кыһыл Знамя уордьаннаах Беларусскай полкатыгар Чита уобалаһынааҕы “Антипиха” станциятыгар 1947 сыл олунньу ый 24 күнүгэр диэри службалаабытым. Кулун тутар 20 күнүгэр демобилизацияланан, төрөөбүт дойдубар эргиллэн кэлбитим.

Атырдьах ыйыттан 9 сыл устата налоговай агенынан, 4 сыл сельскэй кулууп сэбиэдиссэйинэн,  4 сыл олохтоох Сэбиэт председателинэн, 4 сылтан ордук колхоз, совхоз бухгалтерынан, 8 сыл орто оскуолаҕа делопроизводителинэн, завхоһунан, 6 сыл деткомбинакка охраннигынан, дворнигынан – барыта 37 сыл үлэлээн пенсияҕа тахсыбытым. Ити сылларга 8 сылга комсомольскай тэрилтэ секретарынан, партийнай тэрилтэҕэ секретарынан үлэлээбитим, конференцияларга делегатынан талыллан кыттыыны ылбытым. Сэттэ төгүл олохтоох Совет депутатынан, биэс төгүллээн народнай суут заседателинэн талыллыбытым. Тиит-Арыытаҕы сэрии-үлэ ветераннарын Советын председателинэн талыллан үлэлээбитим. Итини кытта сэргэ агитзона начальнигынан, администрацияны хонтуруоллуур комиссия председателинэн, норуоднай хонтуруол чилиэнинэн, табаарыстыы суут секретарынан үлэлии сылдьыбытым.

Бу тухары элбэх Бочуотунай грамоталарынан, махтал суруктарынан бэлиэтэммитим, кэнники сүүрбэччэ сыл үлэлээн нэһилиэк устуоруйатын: Аҕа дойдуну көмүскүүр сэриигэ өлбүт, кэлэн баран ыалдьан өлбүт буойуннар, кинилэр хаһан сэриигэ баран, ханна сэриилэһэ сылдьан өлбүттэрин, билигин аймахтарыттан кимнээх баалларын, тыыл ветераннарын, урукку нэһилиэк кырдьаҕас көлүөнэ дьонун, сэрии сылларын оҕолорун туһунан биэс альбому оҥорон, хаартыскаларын хомуйсан, бэйэм баҕабынан, хантан да көмөтө, сорудаҕа суох оҥорон үөрэммит оскуолам музейыгар бэлэхтээбитим.

1986 сылтан Дьокуускай куоракка киирэн, 1994 сылтан сэтинньи ыйтан толору хааччыллыылаах дьиэни биэрэннэр, кэргэмминиин Александра Семеновнаны кытта бочуоттаах сынньалаҥҥа олоробут.

 

Аан дойду сэриитин түмүктүү

 

Түөрт сыллаах бойобуой суолларбын санатар        “Иннибит диэки!” диэн хаһыытаат,

Альбому оҥостон ырыабын ыллыыбын.                   Капитан окуопаттан ыстанна.

Бинтиэпкэм миэхэҕэ куруутун таптатар                   Уонунан ааҕыллар сүүс саллаат

Биэбэйбэр, эйиэхэ, ырыабын ыллыыбын.                 Куолаһа ураатаан айманна.

 

Мин эмиэ походка кыттыыны ыламмын                   Бинтиэпкэ, граната, автомат

Сүүһүнэн көстөрү уҥуордаан куоһардым.                Биир тэҥҥэ үлэлээн тиҥийдэ.

Уута суох килэмэн куйаары туорааммын                 Сөтөллө-сөтөллө пулемет

Туруору хайаны, Хинганы, дабайдым.                      Ыраахтан үлэлээн күпсүйдэ.

 

Өр сылга баттаммыт Кытайы көмүскүү                   Дьэ, эбээт өй-мэйдээх тохтообот

Өргөспүн тутаммын өстөөххө кииристим,              Өлүүтэ-хаһыыта сатарда.

Аан дойду сэриитин кыайыытын түмүктүү             Суох, кэбис, өстөөх үөн, хотторбот

Аатырбыт адьырҕа өстөөҕү эһистим.                       Миномет уотунан хардарда.

 

Буускалар этиҥнии ньиргийэн                                   Ол курдук охсуһуу уһуга

Буорунан-сыыһынан типтилэр.                                  Уон чаастан ордукка салҕанна.

Буомбалар салгыҥҥа иһиирэн                                  Утарсар өстөөхпүт туруга,

Бу кэлэн аттыбар түстүлэр.                                         Уоттара-күөстэрэ самынна.

 

Быраһаай, мин ийэм, быраатым,                              Төгүрүк сууккатын туолуута

Быраһаай, тапталлаах кыысчааным,                        Түөрт үүтэ бүөлэнэн ыксаата.

Мин киирдим Кытайы көмүскүү,                               “Банзай!” диэн үөгүлүүр хаһыыта

Ийэ сир үрдүнэн кыайыыны түмүктүү.                     Барыта чуумпуран намтаата.

 

Баҕардар иккиһин эргийэ                                            Билиэҥҥэ бэринэр быһыынан

Дьол-соргу суоллара аһыллыа,                                  Намуро былааҕа ыйанна,

Туох билиэй, Япония сиригэр                                     Японнуу, нууччалыы тылынан

Мин ииним буордара хаһыллыа.                              Радио куоракка саҥарда.

 

Ол эрэн сүүһүнэн көстөрү                                           Квантун аармыйата бэринэн

Мин босхо айаннаан кэлистим.                                Кыайтаран сэптэрин бырахта.

Маҥнайгы  буулдьаттан охтоору                              Хас эмэ тыһыынча киһинэн

Хайлар куоракка кииристим.                                     Билиэннэй субуһан бу ааста.

 

Бу бүгүн саҥа күн үүммүтэ,                                        Ол курдук балаҕан ыйыгар

Буор окуоп үрдүгэр күн тыкта.                                   Бүтэһик дуогабар баттанна,

Хайлар иннибэр күүппүтэ                                            Япония Кытайдыын кыргыһар

Хаан-хааҥҥа хардарса көрүстэ.                                 Уон сыллаах сэриитэ уурайда.

 

Өр сылга уулларан, уһааран,                                     Кыайыылаах Дальнай Востокка

Үөскээбит кириэппэс турара,                                     Сталин бирикээс таһаарда.

Дотунан, дзотунан аатырбыт                                    Кэрэ да Москва куоракка

Уонунан ааҕыллан сытара.                                        Дойдубут салюттаан сандаарта.

Чита, 1945 с.

 

@sakhalitmuseum #проектнеопубликованныерукописи #воиныякутииВОВ #литмузейимойунского #ЕфремовИванПетрович #ТиитАрыыХаҥалас #ДеньПобеды75лет

 

Хаартыскалар:

  1. Ефремов Иван Петрович
  2. Иван Петрович хаартысканан, хоһоонунан оҥорбут тэтэрээтэ.