Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүгэр аналлаах декада чэрчитинэн, П.А. ОЙУУНУСКАЙ ААТЫНАН ЛИТЕРАТУРА СУДААРЫСТЫБАННАЙ ТҮМЭЛИГЭР Таатта улууһун Дэбдиргэ нэһилиэгин Э.К.Пекарскай аатынан оскуолатын “Хомус алыба” ансаамбыла ыалдьыттаата.

Тэрээһин кэмигэр РФ үтүөлээх артыыһа, СӨ норуодунай артыыһа Дмитрий Егорович Артемьевы кытта көрсүһүү буолла. Д.Е. Артемьев Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүнэн “Бэрт Хара” олоҥхоттон быһа тардан толордо уонна оһуохай туһунан кэпсээтэ, үҥкүүлэттэ, ыйытыыларга хоруйдаата.

Салгыы “Хомус алыба” ансаамбыл толоруутугар хомус дьикти алыптаах дьүрүскэнин иһиттибит. Биллэр коллекционер, буулдьанан ытыыга СӨ үтүөлээх тириэньэрэ Сергей Давыдович Чугунов ыраахтааҕы саҕанааҕы  тэтэрээт, бөрүө, уруучука, чернильница көрдөрдө. Оҕолор саха суругар-бичигэр аналлаах быыстапкалары көрдүлэр, экскурсиялаатылар. «Завод» үҥкүү устуудьуйата аныгы үҥкүү араас көрүҥнэригэр үөрэттэ.

 

Дмитрий Артемьев:

— Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин! П.А. Ойуунускай аатын сүгэр түмэлгэ кэлэрбиттэн долгуйбутум. Оҕолор кини төрөөбүт дойдутуттан кэллэхтэрэ дии – кэрэ, мааны айылҕалаах Тааттаттан. С.А. Зверев оһуор үҥкүүтүн көрдөрдүм. Кинилэргэ Лука Турнин дьиҥнээх хаан аймаҕа кыыс баар эбит. Аны биир кыыс хомуһугар оонньуу сылдьан үҥкүүлүүрүн үҥкүүһүт быһыытынан олус сэргээтим.

Дьиҥинэн, мин саҥарбат жанр артыыһа буоллаҕым. Ол да буоллар, аны олоҥхо үөрэтэн бардым. Саха үҥкүүтэ интэриэһинэй, тылбыт олус баай. Атын омук үҥкүүлэриттэн саҕалаан баран, бүтэһигэр син биир бэйэҥ норуотуҥ киэнигэр эргиллэн кэлэр эбиккин. Онтон ордук үчүгэй суох. Үҥкүүбүн кытта норуот тылынан уус-уран баайын илдьэ сылдьабын. Холобур, бу кэлиҥҥи сылларга саха саллааттара сулууспалыыр чаастарын кэрийэ сылдьан ыһыах тэрийэбин, алҕыыбын, оһуохайдатабын. Онно саха оҕолоро төрөөбүт тылларын, дойдуларын, дьиэлэрин наһаа ахтыбыт буолаллар. Биирдэ «Млечник» диэҥҥэ оһуохайдыы сырыттахпытына саас оруобуна үрдүбүтүнэн туруйалар көтөн ааспыттара. Ити олох чахчы. Кинилэр атын кэмҥэ да кэлиэхтэрин сөп этэ буоллаҕа. Оһуохайбыт туруйа үҥкүүтүгэр, хаһыытыгар да майгынныыра эбитэ буолуо. Онно мин үҥкүүбүт мээнэҕэ буолбатах эбит дии санаабытым. Онон дириҥ төрүттээх, сүтэрбэккэ, уларыппакка илдьэ сылдьыахпытын наада.

Олоҥхону толоруу уустук баҕайы. Үҥкүү тэтимигэр сылдьар киһи наар хамсаныахпын баҕарабын. Ону сарсыарда эрдэ 4-5 чааска туран, үлэбэр баран-кэлэн иһэн үөрэтэбин. Аны туран бэйэтэ тэтимнээх эбит (ритм). Ол иһин ылынарга чэпчэки эбит. Төрөөбүт тыл баар буоллаҕына, норуот баар. Онон өлөн-охтон биэрбэппит, оннооҕор ыарахан кэмнэри ааспыт кырдьаҕас омук буолбыт. Киһи санаатынан сылдьар, онон иннибит диэки дьүккүйэн, сайдан иһиэхтээхпит.

Биһиги төрүт үҥкүүбүт сиэр-туом үҥкүүтэ. Түүрдэр үҥкүүлэрин хамсаныыларыгар, оһуордарыгар майгыннаһар өрүттэр бааллар. Ол эрээри кинилэргэ атын таһынааҕы омуктар сабылыаллара сүрдээх күүстээх. Биһиги ыраах кэлэн хааламмыт атын сабыдыалга улаханнык киирбэтэхпит.  Дьиҥнээҕи хаалларбыппыт. Ускуустуба билимин дуоктара Ангелина Григорьевна Лукина тыйаатыр кэнсиэпсийэтин тобулан үлэлииригэр олус элбэҕи оҥорбута. Хас биирдии хамсаныыбыт наукаҕа, устуоруйаҕа олоҕурар, үйэлээх үгэһи тутуһар. Я. Линденау курдук чинчийээччилэр элбэҕи суруйан хаалларбыттара да баар. Өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата саха үҥкүүтүн Тыйаатыра үйэлээх бырайыактары оҥороругар үп-харчы өттүнэн өйүөн наада.

 

Варвара Ефимова, Э.К.Пекарскай аатынан Игидэй орто оскуолатын “Хомус алыба” ансаамбыл салайааччыта, саха тылын уонна литературатын учуутала, СӨ үөрэҕириитин туйгуна:

—П.А.Ойуунускай аатынан литература түмэлигэр төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүгэр аналлаах  үрдүк таһымнаах олус интэриэһинэй  тэрээһиҥҥэ  сылдьан оҕолор улаханнык астынан дойдубутугар кэллибит. «Завод” үҥкүү студиятын оҕолоро кэлэн маастар-кылаас биэрдилэр. СӨ норуодунай артыыһа Д.Е.Артемьев олоҥхотун, оһуокайын олус интэриэһиргээтилэр. Түмэл бары үлэһиттэригэр улахан махталбытын тиэрдэбит.

Ангелина КУЗЬМИНА,

түмэлгэ билим ыстаарсай сотруднига