П.А. Ойуунускай аатынан литературнай музейга улуу убайбыт олоҕун кэпсээнин, айар үлэтин музей оҥорбут киинэтигэр көрдүбүт. Ойуунускай туһунан элбэх саҥаны биллибит. Барытын дьиҥнээх курдук көрдөрбүтэ. Төрөөбүт алааһын, балаҕанын, үөрэммит оскуолатын, оҕо куйуурдуу турар паааматынньыга, көтөрдөр мунньахтара, гражданскай сэриигэ өлбүт дьон братскай уҥуохтарын көрдөрбүттэрэ.

Мин ордук музей сотруднига Ефросиния Ноговицына Ойуунускай айымньыларыгар ойуулуур-дьүһүннүүр ньыма туһунан кэпсээбитин сэргээбитим. IX «Б» үөрэнээччитэ Комиссаров Женя «Көҥүл ырыата»  Былатыан Ойуунускай хоһоонун дорҕоонноохтук ааҕан иһитиннэриитинэн түмүктэннэ. Бары астынан, дуоһуйан, хаартыскаҕа түһэн тарҕастыбыт.

Ольга Неустроева, саха национальнай гимназиятын

VIII «А» кылааһын үөрэнээччитэ

 

 

Музей кэрэ эйгэтигэр…

 

Биһиги, Дьокуускай куорат 1 №-дээх оскуолатын VI «Б» кылааһын үөрэнээччилэрэ уонна кылаас салайааччыта Анна Даниловна Попова буолан Ойуунускай аатынан литературнай музейга ыалдьыттаатыбыт. Икки этээстээх, киэҥ-куоҥ сааллаах, дьиэтин үрдэ өстүөкүлэнэн киэргэтиилээх, олус кырасыабай музейга сырыттыбыт. П.А. Ойуунускай оҕо сааһа ааспыт сирин-уотун, олорбут дьиэтин туһунан экрааҥҥа быйыл квадракоптер көмөтүнэн уһуллубут олус кэрэхсэбиллээх матырыйаалы көрдүбүт.

Платон Алексеевич Слепцов-Ойуунускай тыыннааҕар уос номоҕор киирбит уһулуччу талааннаах, уустук олохтоох уопсастыбаннай диэйэтэл, сахалыы сэбиэскэй литератураны тѳрүттээбит киһи буолар. Кини быйыл сэтинньи 11 күнүгэр төрөөбүтэ 125 сылын туолуоҕа.

Платон Алексеевич Саха сиригэр аатырбыт олоӊхоһуттар, ырыаһыттар түөлбэлээн төрөөн-ууһаан ааспыт сирдэригэр, билиҥҥитэ Тааттаҕа, уруккута Боотуруускай улууһугар, Алексей Петрович уонна Евдокия Ивановна диэн уон түөрт оҕолоох дьадаҥы ыалга бастакы оҕонон төрөөбүт. Ойуунускай оҕо сааһа сүрдээх ыараханнык, кыһалҕалаахтык ааспыт. Ол курдук төрөппуттэрэ тугунан да көмөлөһөр кыахтара суох буолан, олус эрэйдээхтик үөрэммит. «Ѳйүѳм суох буолан тарынан, тар бараннаҕына бэс үѳрэнэн эбэтэр сааһын куйуурдаан, үксүн ыал устун остуоруйалаан, таабырыннаан, олоҥхолоон үѳрэнэрим» диэн ахтар эбит. Ол ааспыт кыһалҕалаах оҕо сааһын туһунан кини «Оҕо куйуурдуу турара» кэпсээнигэр бэрт долгутуулаахтык суруйбут.

Кыра эрдэҕиттэн Платон чугас ыаллыы олорор олоҥхоһуттары истэн үѳрэнэн, 8-9 саастааҕар уус тыл абылаҥар ылларбыт, оҕолорго олоҥхолуур, ыллыыр идэлэммит. Дьон ортотугар «Былатыан уол уус тыллаах, үчүгэй ырыалаах-хоһоонноох» диэн ѳйдѳбүл олохсуйбут. Онуоха эбии нуучча суруйааччыларын араас айымньыларын ааҕан, бэйэтэ эбэн-сабан кэпсиирин улахан дьон сѳбүлээн түүнү быһа кэпсэттэрэллэрэ. Ол курдук, Таатта улууһугар 4 сыл үѳрэнэн баран, куоракка үѳрэнэ киирбит. Училищеҕа бэрт кыһалҕалаахтык олорон, аччыктаан үгүстүк баайдар куукуналарыгар үлэлээн айаҕын ииттиммит. Үѳрэнэ сылдьан Николай Денисович Неустроевтыын литературнай куруһуок тэрийэн 70 тиийэ оҕону мунньубуттара. Онтон 1916 сылтан Максим Аммосовтыын бодоруһан, политическай охсуһууга улам сыстан барбыт. Итинтэн ыла П.Ойуунускай охсуһуу уотун ортотугар 17 сылы атаарбыт.

Платон Ойуунускай айар үлэтэ 1917 с. саҕаланар. Бу сыл кини бастакы айымньытын «Үлэһит ырыата» хоһоонун суруйбут. П. Ойуунускай айар үлэнэн 22 сыл үлэлээбитэ. Ол да буоллар ити кылгас кэм иһигэр 11 кинигэни таһаартарбыт.

Иэдээннээх 1937 сыл  тиийэн кэлбитэ. Ахсынньы 29 кунугэр П.А. Ойуунускай дьиэтиттэн букатыннаахтык тахсан барбыта. 1955 с. ахсынньы 15 кунугэр П.Ойуунускай буруйа суоҕунан ыраастанарын туһунан биллэрии тахсыбыта. Ойуунускай аата норуотугар тѳннүбүтэ. Кини саха норуотун төрүт өйүн-санаатын, олонхоһут талааннаах суруйааччы буолан, дьиҥ национальнай тыыннаах айымньылары суруйбута. Ол иһин саха тыллаах баарын тухары П.А.Ойуунускай аата ааттана туруоҕа:

Үс саха тѳрүѳҕэр,

Үѳрүүлээх күнүгэр

Мин ырыам ылланыа,

Мин аатым ааттаныа…

Саха норуотун саргытын салайсыбыт улуу убайбытын  Былатыаны умнуохпут суоҕа. Кини сырдык аатын кэриэстиэхпит. Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ кэрэ кэпсээн гыныахпыт!

Валера  Полятинскай, «Үрдэл» юнкорпост кэрэспэдьиэнэ

 

 

 

Элбэх эриирдээх кэмҥэ

 

 

Платон Алексеевич Ойуунускай 1893 с. Боотур Уус улууһугар дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Семинарияны 1917 сыллаахха бүтэрэн Томскай куоракка историческай салааҕа үөрэнэр. Онтун революция буолан бүтэрбэтэҕэ. Кэлин кэргэнин, оҕолорун Москубаҕа илдьэ баран ЦИК СССР институтугар аспиранныыр. Бүтэрэн кэлэн Саха сиригэр тылы уонна культураны чинчийэр институту салайар.

Ойуунускай олорон ааспыт кэмэ элбэх эриирдээх, олох уларыйар утарсыылаах кэмэ этэ. 30-с сылларга репрессия үгэннээн турара, буруйа суох киһи сымыйа балыырга түбэһэн суорума суолламмыта.

Платон  Алексеевич Ойуунускай төрөөбүт норуотун туһугар олоҕун толук уурбут саха норуотун  чулуу уола буоларын биһиэхэ музей үлэһиттэрэ кэпсээтилэр.

 

Элеонора Гриц,

Дьокуускай куорат 1 №-дээх оскуолатын VI “Б” кылааһын үөрэнээччилэрэ