Дьокуускайга И.М. Гоголев-Кындыл төрөөбүтэ 90 сылын бэлиэтээһин

 

Тохсунньу  18- 21 күннэригэр  Ытык Бүлүү уонна бүтүн Саха сирэ киэн туттар уола, саха народнай поэта Иван Михайлович Гоголев-Кындыл төрөөбүтэ 90 сылыгар аналлаах тэрээһиннэргэ  улуус баһылыга С.Н.Винокуров  салайааччылаах делегация кыттыыны ылла. Делегация састаабыгарБүлүү куоратын баһылыга Н.В. Афанасьев,  Чочу нэһилиэгин баһылыга П.А. Догоюсов,  Халбаакы нэһилиэгин баһылыга А.И. Васильев,  улуус дьаһалтатын социальнай политикаҕа отделын салайааччыта А.А. Кудайбердиева,  культура уонна норуот айымньытын сайдыытын оройуоннааҕы Киинин салайааччыта А.А. Дашевская,  кииннэммит библиотечнай система директора С.С. Николаева,  Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһиттэрэ В.П.Дашевская, М.С. Васильева,  Н.Н. Иванова,   улуус общественнай түмсүүлэрин салайааччыта М.П. Томская.  «САХА» НКИК Бүлүүтээҕи филиалын шеф-редактора А. А.  Хабытчарова  сырыттылар.

Тохсунньу 18 күнүгэр — поэт төрөөбүт күнүгэр П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрыгар «Дыгын Дархан» испэктээҕин арыйыыга Саха Республикатын Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта  А.Н.Жирков,   Саха Республикатын судаарыстыбаннай сүбэһитэ А.С. Борисов, Саха Республикатын Ил Дарханын уонна Правительствотын дьаһалтатын  салайааччыта А.С. Владимиров,  Бүлүү улууһун баһылыга  С.Н. Винокуров, саха народнай артыыһа А.П. Николаев, Ф.Ф.Потапов биир дойдулаахтара Амма улууһун делегацията,  поэт кыргыттара Анна Ивановна, Лена Ивановна, бииргэ төрөөбүттэрэ Михаил Михайлович, Надежда Михайловна кытыннылар. Сергей Николаевич поэт кэргэнигэр Мария Алексеевна Чертковаҕа анаммыт «Бүлүү улууһун Күн Күбэй Ийэтэ» бэлиэни кыргыттарыгар  туттарда.

Тохсунньу 19 күнүгэр «Хара кыталык» спектакль туруорулунна. Биэс күн устата театрга туруоруллубут спектакллар биир кэмҥэ айар үлэ алыбынан алтыспыт үөлээннээхтэр, доҕордуулар Саха народнай артыыһа, режиссер Ф.Ф. Потапов, суруйааччы И.М.Гоголев төрөөбүттэрэ 90 сылыгар тэҥҥэ ананан көрөөччүлэр уонна кинилэр талааннарыгар, баай духуобунай нэһилиэстибэлэригэр сүгүрүйээччилэрин сэҥээриилэрин ыллылар.

Тохсунньу 21 күнугэр П. А. Ойуунускай аатынан литературнай музей И.М. Гоголев-Кындыл аатыгар сүгүрүйэр культура уонна искусство деятеллэрин, республика общественноһын муста. Биэчэри музей научнай сотрудниктара, филологическай наука кандидаттара  А.И. Гоголева уонна А.А.Кузьмина  иилээн-саҕалаан ыыттылар.

Көрсүһүү Иван Гоголев тылларыгар, Грант Григорян музыкатыгар саха уоһуттан түспэт норуот ырыата буолбут «Сахам сирэ барахсан» ырыаны «Туймаада» государственнай ансамбль эр дьонун бөлөҕүн кытта күргүөмүнэн өрөгөйдөөх толоруунан саҕаланна.

Национальнай библиотека, литературнай музей, Чочутааҕы И.М.Гоголев аатынан музей фондаларыттан,  Гоголевтар дьиэтээҕи архыыптарыттан быыстапкалар,  поэт олоҕун, айар үлэтин туһунан документальнай киинэлэр мустубут дьон болҕомтотун тартылар.

Тэрээһини музей директора саха народнай суруйааччыта Н.А.Лугинов арыйда.

Салгыы «Хранители времени» диэн киинэлэр ситимнэриттэн  режиссер  Федот Потапов уонна Иван Гоголев өр сыллар усталарыгар айар эйгэҕэ  алтыһыыларын туһунан  документальнай киинэни  (режиссер Л.Е. Амбросьева,  оператор А.И. Лазарев, редактор С.И. Трофимова) поэт кыыһа  Саха Республикатын искусстволарын үтүөлээх  деятелэ, Саха театрын кылаабынай худуоһунньуга Лена Ивановна уонна саха народнай артыыската Зоя Петровна Багынанова билиһиннэрдилэр.

 

Саха Республикатын суруйааччыларын Союһун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, «Хотугу сулус» сурунаал кылаабынай редактора В.С Доллонов, Саха сирин журналистарын  Союһун бэрэссэдээтэлэ И.В. Борисов, Саха Республикатын культураҕа  уонна духуобунай сайдыыга министрэ Ю.С. Куприянов тыл эттилэр. Юрий Степанович Бүлүүтээҕи кииннэммит библиотечнай система директора Николаева С.С.  Махтал Суругу туттарда.

Культура уонна норуот айымньытын сайдыытын Киинин салайааччыта А.А.Дашевская, Бүлүү куоратын баһылыга Н.В. Афанасьев, Халбаакы нэһилиэгин баһылыга А.И. Васильев, Чочу нэһилиэгин баһылыга  П.А. Догоюсов эҕэрдэлээтилэр уонна махтаннылар. И.М. Гоголев-Кындыл  аатынан Чочутааҕы музей директора К.Н.Николаева көрдөрүүгэ аҕалбыт сэдэх экспонаттарын кэрэхсэбиллээхтик  сырдатта.

Литературнай музей директорын солбуйааччы Л.Н. Иванова Махтал Суруктары туттарда.

Иван Гоголев бииргэ төрөөбүт балта Надежда Михайловна, аймахтар ааттарыттан СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ М.С. Васильева, үөлээннээхтэрэ СР культуратын үтүөлээх үлэһиттэрэ суруйааччы Г.Н. Васильев-Мандар, профессор, филологическай наука доктора, Российскай Федерация уонна Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ И.Е.Алексеев- Хомус Уйбаан истиҥ- иһирэх ахтыы оҥордулар.

Бүлүү улууһун бастакы баһылыга Саха Республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Ю.А.Михайлов, филологическай наука доктора, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ В.Г. Семенова Кындыл аатын үйэтитиигэ этиилэри киллэрдилэр.

Ахтыы биэчэрин Зоя Багынанова Кындыл айымньыларыттан ааҕыыта, Марина Ушницкая  «Мин бэйэм  айылҕабын» композицияны (туруорааччы Д. Потапова) толоруута киэргэттилэр, ис хоһоонун дириҥэттилэр.

Поэт улахан кыыһа,  суруйааччы Анна Ивановна түмүк тылыгар  Иван Гоголев төрөөбүтэ    90 сылынан өссө  төгүл эҕэрдэлээтэ уонна сүгүрүйэн кэлбит ыалдьыттарга махтанна.

 

«Мин ыраах, мин чугас Кындылым…»

 

Бүлүүлэр биир дойдулаахпыт саха народнай суруйааччыта И.М. Гоголев- Кындыл төрөөбүтэ 90 сылын көрсө оройуоннааҕы культура сайдыытын уонна норуот айымньытын Киинэ (салайааччы Дашевская А.А.), Бүлүүтээҕи кииннэммит библиотечнай система (директор Николаева С.С.), «Бүлүү саһарҕалара» суруйааччылар түмсүүлэрэ (салайааччы Иванов Н.И.) Кындылга аналлаах анабыл хоһоону суруйууга «Мин ыраах, Мин чугас Кындылым…» диэн аһаҕас  улуустааҕы айар күрэҕи тэрийэн ыытта. Күрэххэ улуустан, Дьокуускайтан  21 автор 30-тан тахса хоһоонунан кытынна.

Күрэх кыайыылаахтарынан буоллулар: 1 миэстэ — «Уйбаан Кындылга»    (Анна Семенова, Чинэкэ), 2 миэстэ — «Кындыл» (Вера Солдатова -Нанова, Дьокуускай), 3 миэстэ — «И. М. Гоголевка» (Галина Алексеева-Сайылык Кыыһа, Хампа). «Кындылга үйэлээх махтал» биһирэбил бириистэринэн  Иван Ильинов-Харандаас (Бүлүү к.), Елена Протопопова (Бүлүү к.), Семен Васильев (Тааһаҕар) бэлиэтэннилэр. Оскуола үөрэнээччилэрэ бырааттыы Эрхан, Харысхан Андреевтар (Тааһаҕар, салайааччы М. З.Андреева), Ванесса  Портнягина,  (Халбаакы), Рая Павлова (Халбаакы) «Кындыл кырдалыгар» номинациянан наҕараадаланнылар.

Кыайыылаахтар Кындылга аналлаах үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ чиэстэннилэр. Саха суруйааччыта Н. И. Иванов кыайыылаахтарга Дипломнары уонна Кындыл кыргыттарын ааттарыттан автографтаах поэт кинигэлэрин туттарда.

Вера Солдатова-Нанова бирииһин Дьокуускайга  П.А. Ойуунускай аатынан Саха  академическай театрыгар ыытыллыбыт тэрээһиҥҥэ улуус баһылыга Винокуров С.Н. туттарда.

Кындылы ааттыы, киниэхэ  сүгүрүйэ турарбыт тухары  кини аата  үйэлэргэ ааттана туруо!

 

 

Надежда Иванова,

Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ.

 

 Семенова Анна Дмитриевна -Арылы Кустук , Чинэкэ

 

Уйбаан Кындылга

 

Тохсунньу томороон тымныыта,

Тиит  тостор кыыдааннаах кыһына,

Будулҕан үүт-тураан тумана

Бүлүүбүн бүрүйэн турбута.

 

Дьыл кэмин муҥутуур оройо

Дьүкээбил куйаарга ойоро.

Чысхаан тыал хотуттан куһуйар,

Чолбону ол сиргэ угуйар.

 

Таҥха Хаан түөрэҕин быраҕаат,

Төлкөлөөх дьылҕаны быһаараат.

Баай тыллаах ымыылаах ыччатын

Бу орто дойдуга ыыппыта.

 

Ийэтин илгэлээх үүтүттэн

Ийэ тыл сүмэтин иҥэрэн,

Тапталлаах түөлбэтин ааттата

Талааннаах биир саарын таҕыста.

 

Суруйан хаалларда элбэҕи,

Айымньы сөҕүмэр бэлэгин –

Хомоҕой хоһоонун кэрэтин,

Хара тыа алыптаах сэһэнин.

Эһээтин аатын ылынан,

Кындыл Уйбаан диэн ааттанан,

Сахатын удьуорун таһаарда,

Киэҥ сиргэ аар-саарга аатырта!

 

 

 

Саха народнай поэта И.М. Гоголев –Кындыл  90  сааһыгар аналлаах

«Мин чугас, мин ыраах Кындылым» күрэххэ

 

Кындыл

Кындыл Уйбаан  лирата

Кыталыктар үҥкүүлэрэ,

Кылбаарыйар Бүлүү эбэм

Кытылыгар кыыс ырыата.

 

Кындыл Уйбаан музата

Урсун уйан уйулҕата

Улуутуйар Бүлүү эбэм

Унаарыйар уу нуурала.

 

Кындыл Уйбаан куба тыла

Куба нуолур хаар намыла,

Бүлүү эбэм нуһараҥа

Тунал маҕан туналҕана.

 

Кындыл Уйбаан иэйэр тыына-

Иһийэр чуумпу кистэлэҥэ

Сандаарыйар Бүлүү эбэм

Сааскы чаҕыл сарсыардата.

 

 

Вера Солдатова, Дьокуускай. 2017 сыл, от ыйа

 

 

     Галина  Алексеевна Алексеева – Сайылык Кыыһа, Хампа

 

                      И М. Гоголевка

“Ыйдаах күн анныгар бэрт начаас

Ыалдьыттыы кэлбитиҥ” эн, Уйбаан,

Дьалкыйа таһымныыр талааннаах

Улуу суруйааччы убайбыт!

 

Өрүкүйэ умайар сүрэххинэн,

Айар илбис күүрээҥҥинэн

Поэзия киэҥ куйаарыгар

Сулус буолан сандаарбытыҥ.

 

Кыынньар уохтаах иэйиигинэн

Толорбутуҥ олоххун,

Ыраас сырдык суобаскынан

Аакка, чыыҥҥа тардыспакка.

 

«Сүүс баастаннар да уларыппат

Айар, таптыыр сүрэххинэн»

Сырдык тыыныҥ көтүөр диэри

Умайбытыҥ-ууллубутуҥ…

 

Күн Айыы киһитэ-Улуу Кындыл!

Үйэлэри уҥуордаан

Өрүү тыыннаах сылдьыаҕыҥ

Таптыыр сахаҥ сүрэҕэр!